Zapraszamy do Rzeszowa
Rzeszów, miasto założone przez króla Kazimierza Wielkiego pod koniec XIV w., na prawie magdeburskim. Położone w południowo- wschodniej Polsce, u podnóża Karpat, w dolinie rzeki Wisłok. Miasto pod względem historyczno- kulturowym należy do Galicji. Region ten, w okresie od końca XVIII w. do początku XX w., stanowił część prowincji austriackiej, a następnie wchodził w skład Cesarstwa Austro- Węgierskiego. Spacerując po mieście warto spojrzeć na przestrzeń miejską oczyma nie do końca nowoczesnymi. Galicyjski Rzeszów jeszcze przed 100 laty, stanowił tygiel kulturowy, jak większość miast i miasteczek w tamtym okresie.  Oprócz Polaków, miasto zamieszkiwało wielu Austriaków w związku z faktem, że miasto było siedzibą cyrkułu i w mieście stacjonowały garnizony austriackie. Wiele było też ludności pochodzenia żydowskiego, węgierskiego, czeskiego, ukraińskiego, a nawet ormiańskiego. Trafić można również na włoskie akcenty w tej mozaice.

Trasa I: Kościł Farny pw. Św. Wojciecha i Stanisława- Paniaga, czyli ul. 3 Maja-  klasztor i dawne kolegium Pijarów- Zamek- Letni Pałac- Aleja Lubomirskich- Aleja pod Kasztanami- Paniaga

 

Paniaga, po prawej dawne kolegium Pijarów

Fara to najstarsza parafia miasta, której powstanie datowane jest na XIV w. Najstarszą część świątyni stanowi gotyckie, kamienno-ceglane prezbiterium z pocz. XV w. W XVII w. przebudowano ponownie świątynię w stylu barokowym. Z tego okresu pochodzi również charakterystyczna dzwonnica, znajdująca się na placu farnym.

Paniaga, kiedyś ul. Pańska, dziś ul. 3 Maja. Niewątpliwie była to ulica pryncypialna, rodzaj promenady miejskiej, a i obecnie to najbardziej reprezentacyjna ulica miasta.  W XIX w. zamieszkiwali tu najznakomitsi obywatele miasta, stąd nazwa. Znajdowały się tu również najznakomitsze lokale, najelegantsze sklepy, najbardziej ekskluzywne kluby oraz wszystkie najważniejsze instytucje i budynki użyteczności publicznej. Pokazanie się wówczas na Paniadze było równoznaczne z demonstracją statusu i zamożności. Podczas spacerów trotuarem, bo inaczej nie zwykło się mówić, prezentowano najnowsze trendy mody, tutaj zawierano ważne znajomości.

Idąc Paniagą, mijamy kompleks klasztorny oraz dawne kolegium Pijarów, wzniesione  na pocz. XVIII w. wg projektu niderlandzkiego architekta Tylmana z Gameren. W klasztorze zobaczyć można ciekawe malowidła z końca XVII w., cenne dekoracje stiukowe autorstwa J. Ch. Falconiego oraz nagrobki Lubomirskich. Obecnie w części budynków dawnego Kolegium mieści się Muzeum Okręgowe.

Widok na dawne kolegium Pijarów wraz z pozostałościami murów miejskich (od strony ul. Słowackiego)

Idąc w stronę dawnego Zamku, mijamy wiele kamienic. Na końcu ulicy, po lewej stronie, znajduje się budynek dawnej Kasy Oszczędności. Budynek miał przeznaczenie wielofunkcyjne i oprócz wspomnianej Kasy Oszczędności, znajdowała się tam sala zabawowo- teatralna. Ówczesny burmistrz miasta, by budynek wyglądał imponująco, sprowadził w tym celu nawet Włochów z Tyrolu, mistrzów od kamienia i marmurów, każąc im wyłożyć główne wejście marmurami.

Budynek dawnej Kasy Oszczędności ze słynnymi marmurami tyrolskimi wewnątrz

Idąc jeszcze prosto, natrafimy na  okazałą budowlę dawnego Zamku- siedziby rodu Ligęzów, potem Lubomirskich, kolejnych właścicieli miasta. Na początku XIX w., ostatni właściciel z rodu Lubomirskich oficjalnie odsprzedał zamek władzom austriackim i od tej pory budowla już nie ma charakteru rezydencjalnego. Za czasów austriackich, dawna rezydencja pełniła funkcję sądu obwodowego i więzienia. A za okupacji niemieckiej podczas II wojny światowej stanowiła miejsce tortur i egzekucji.  Obecnie mieści się tutaj gmach Sądu Okręgowego. W swojej historii zamek wielokrotnie stał się celem najazdów, m.in. Szwedów, Tatarów, Kozaków.

Mimo, że już od dawna nie jest to rezydencja Ligęzów ani Lubomirskich, w świadomości mieszkańców Rzeszowa nadal funkcjonuje nazwa Zamek 

Pierwsza konstrukcja zamku powstała w XVI w., pod koniec tegoż wieku rozbudowany w stylu palazzo in fortezza. Jak każda budowla, była wielokrotnie przebudowywana. Warto podkreślić osobę niderlandzkiego architekta  Tylmana z Gameren oraz jego pomocników o włoskich nazwiskach: Piotra Belotti i jego syna Jana Chrzciciela Belotti, jak i  architekta pochodzącego z Drezna, Karola Henryka Wiedemanna. Obecny kształt to efekt działań dokonanych przez władze austriackie z pocz. XX w.

Okolica zamku jest bardzo interesująca. Zamek jest otoczony monumentalnym murem na planie kwadratu, w którego narożnikach znajdują się 4 bastiony: św. Franciszka, św. Andrzeja, św. Hieronima i św. Marii. W bezpośrednim sąsiedztwie zamku znajduje się również barokowy Letni Pałac Lubomirskich. Obecnie budynek Instytutu Muzyki Uniwersytetu Rzeszowskiego.

Pałacyk Letni Lubomirskich 

Spacerując nastrojową Aleją Lubomirskich obsadzoną rosłymi drzewami, skręcamy w Aleję pod Kasztanami. Tu podziwiać można piękne wille secesyjne. Wiele tu ciekawych szczegółów, na które warto zwrócić uwagę, m.in. zegar słoneczny oraz atrybuty cechu architektów: kielnia, cyrkiel, ołówek.

Wracając Paniagą, w kierunku Fary, warto też skręcić w boczne uliczki. Obowiązkowo też trzeba zasmakować słynnych włoskich lodów u Myszki.

 

Trasa II: Fara- Panorama Wiedemanna- kiosk wiedeński- klasztor Bernardynów- pomnik Walk Rewolucyjnych- Teatr im. Wandy Siemaszkowej

Idąc od Fary w kierunku klasztoru Bernardynów, uwagę zwraca słynna reprodukcja Panoramy Wiedemanna- widok miasta Rzeszowa z 1762r., zdobiąca ścianę kamienicy. Kierując się dalej w dół, warto zatrzymać się też przy uroczym kiosku, sprowadzonym z Wiednia.

Pomnik Leopolda Lisa Kuli, młodego legionisty, uczestnika walk podczas I wojny światowej, w tle z lewej Panorama Wiedemanna, po prawej zaś wieża klasztoru bernardynów

Klasztor Bernardynów. Wnętrze kościoła zdobią malowidła freskowe z 2 poł. XVIII w. Najważniejszym i najcenniejszym zabytkiem rzeszowskiej bazyliki jest niewątpliwie figura Madonny z Dzieciątkiem otoczona żywym kultem. Ta wykonana z lipowego drewna, późnogotycka rzeźba pochodzi z przełomu XV i XVI w. Dzieło powstało w kręgu krakowskiej szkoły Wita Stwosza. W klasztorze Znajduje się również mauzoleum Ligęzów, dawnych właścicieli miasta.

Za klasztorem, trudno nie zauważyć Pomnika Walk Rewolucyjnych. Pomnik zwraca uwagę swoimi monumentalnymi rozmiarami. Estetyka socrealistyczna budzi pewne obiekcje wśród mieszkańców miasta, ale nie pozostawia na pewno nikogo obojętnym.

Naprzeciwko Klasztoru widzimy neorenesansowy eklektyczny budynek Teatru im. Wandy Siemaszkowej wybudowany w ostatnim dziesięcioleciu XIX w.

 

Trasa III: Fara Rzeszowska- Ul. Kościuszki- Ratusz- Rynek Starego Miasta- trasa podziemna- pomnik Tadeusza Kościuszki- synagogi- pomnik Adama Mickiewicza- stary cmentarz

 

Widok na wieżę farną, od ul. Kościuszki

Ul. Kościuszki, niegdyś ul. Farna, prowadząca od Fary ku Ratuszowi. Mniej więcej w jej połowie, znajdował się słynny lokal popularnie zwany U Androlettiego. Ów Androletti, pochodził z Genui, jednak na skutek zatargu z rodziną o sprawy spadkowe, postanowił opuścić rodzinne strony i wstąpił do Legionów Polskich we Włoszech. Po zakończeniu wojen napoleońskich, dał się namówić swemu adiutantowi i zdecydował się na przyjazd do Polski. Otrzymał pracę u Potockich. I tym sposobem znalazł się w Galicji, a jego potomek w Rzeszowie założył znakomity lokal, który cieszył się niebywałą sławą, lokal bowiem był znany z dobrej kuchni z bogatym menu, w którym oprócz potraw była mnogość słodyczy i deserów. Lokal słynął nie tylko z gastronomii i znakomitej obsługi, ale i prezentował wysoki poziom kulturalny, odbywały się tu koncerty i bale.

Idąc dalej na wprost widzimy Ratusz, który jest z jedną z najbardziej znanych budowli miasta. Został wybudowany pod koniec XVI w. Dzisiejszą formę przyjął pod koniec XIX w., w wyniku przeprowadzonej gruntownej przebudowy przez władze austriackie, w stylu neogotyckim i neorenesansowym. Obecnie mieści się tu siedziba Rady Miasta.

Stojąc pod magistratem, otacza nas zewsząd rząd piętrowych mieszczańskich kamieniczek, barwnie odrestaurowanych. Pośrodku znajduje się studnia, widzimy też pomnik wodza insurekcji kościuszkowskiej Tadeusza Kościuszki. Był to pierwszy pomnik w mieście, którego odsłonięcie było wówczas wielką manifestacją polityczną.

Rynek rzeszowski w deszczu kolorowych parasoli

Trasa podziemna stanowi nie lada atrakcję, znajduje się pod Rynkiem Starego Miasta. Podziemia stanowiły w dawnych czasach wielki magazyn kupiecki. W kawiarence można wypić filiżankę kawy i zakupić pamiątki oraz widokówki w stylu retro.

Synagogi.  Idąc w dół przez Rynek Starego Miasta, warto skręcić na lewo, skąd widać dwie synagogi, nowo- i staromiejską.

Wracając, widzimy jeszcze pomnik wielkiego wieszcza polskiego, Adama Mickewicza. A dalej idąc w dół, widzimy klasycystyczny budynek małej świątyni p.w. Świętej Trójcy oraz przylegający doń Stary Cmentarz, pełniący funkcję zabytkową.

Katarzyna Hołojuch

 

 

 
Copyright IL SOLE - Profesjonalne tłumaczenia z języka włoskiego